Zanzibar

HISTORIA OM VÅRT ARBEID PÅ ZANZIBAR

Det heile starta hausten 2015. Eg er bonde, egg-, storfekjøt- og mjølkeprodusent og vi hadde nokre år tidlegare etablert Sunnmørsegg som ei lokal merkevare på Sunnmøre. Eg sat i bil på veg nedover Gudbrandsdalen då telefonen ringte.

Hallo! Det e han John John! Han sat då på ein benk utanfor ein butikk i Ålesund sentrum og hadde sett plakaten som presenterte Sunnmørsegg med dei gulaste eggeplommer du kan tenkje deg. Han forklarte meg kort at han hadde vore på Zanzibar mange gonger dei siste 12 – 15 åra og at han hadde ein idè om at lokale kvinner kunne halde høner og produsere egg med gul plomme til turistindustrien på øya.

Så kom spørsmålet: Vil du bli med på eit eventyr og reise til Zanzibar for å få til dette?

Eg er ein person som tenkjer at det er viktig å vere open for nye ting og muligheiter så svaret kom nok ganske så kontant: JA!

Det vart stille i andre enden av telefonsamtalen…. Det verka som det kom litt brått på, og ikkje noko han var vant med, det at eg sa ja direkte gjennom telefonen. Eg vil seie det slik i dag at dette ja-svaret har vorte til ein ny dimensjon i livet mitt.

Bilde-5.jpg#asset:3461


Nokre veker seinare møttest vi i Oslo første gongen og i januar 2016 danna John John, eg og mellom andre kona mi, Ellen, ei foreining som skulle vere initiativtakar for prosjektet. Ut over våren og sommaren la vi planar og i slutten av september det året reiste eg til Zanzibar for første gong. Dette var min første tur til Afrika, utanom turane til Gran Canaria, og med John John som guide farta vi rundt på Zanzibar. Eg fekk sjå alt som turistar vanlegvis ikkje får sjå og litt av det som turistane opplever der. For meg var det eit kultur-sjokk!

Kultursjokk-fattigdom.jpg#asset:3513

Rune-pa-stranda-i-Jambiani.jpg#asset:3456

hotelbilde.jpg#asset:3462


Zanzibar er ei fantastisk øy utanfor Tanganika og saman utgjer dei unionen med namn Tanzania. Det er fantastiske sandstrender, hundrevis av hotell på rad og rekkje langs strendene, men også strender utan bebyggelse. Samtidig er det veldig grønt og fint på øya. Stone Town eller Zanzibar City som den også heiter er hovedstaden og dette har vore eit sentralt handelssentrum i tidlegare tider. Spesielt er øya kjent for krydder-handel. I dag står turistindustrien for 70 – 80% av inntektene til øysamfunnet. Samtidig som alle turistane koser seg på dei fantastiske strendene lever ein stor del av lokalbefolkninga i stor fattigdom. Faktisk er fattigdommen større på Zanzibar enn den er på fastlandet i Tanzania. Levealderen blant lokalbefolkninga er faktisk under 50 år i gjennomsnitt og ein barnelege fortalte meg at små barn som kjem til sjukehuset der han arbeidde i hovudsak leid av underernæring.

Vi bodde på svært enkle hotel og fekk servert lokale egg. Desse egga hadde eggeplommer som var om lag like kvite som eggekvita og det vil vere å skrøne å seie at det var veldig apetitteleg. Eg skjønar difor godt kvifor litt finare hotell importerer egg med gule eggeplommer slik at turistane får egg som liknar meir på det dei er vant til. Vi besøkte marknaden i Stone Town og farta rundt. Eg fekk sjå stablar med eggbrett stå framme i sola og skjøna veldig fort at her var det mykje å ta tak i for den som ville gå laus på oppgåva med å få til lokal produksjon av egg med gul plomme og av høg kvalitet til turistindustrien. Samtidig måtte det vere eit potensiale i å bytte ut lokalt produserte egg med egga som vart importert. Dette kunne verkeleg vere noko som skapte arbeidsplassar, inntekter og betring på Zanzibar.

Bilde-6_200921_005558.jpg#asset:3467

Bilde-8.jpg#asset:3457

Vel heime gjekk vi i tenkeboksa både for å finne ut korleis vi kunne få til noko på Zanzibar og for å finne ut korleis vi kunne finansiere det. Hovudskissa til kva som måtte gjerast og korleis såg eg konturane av alt då vi var der nede, men det var ein lang veg til å realisere det. Etter kvart kom vi i kontakt med Det kongelige selskap for Norges Vel. Dei hadde dreve bistandsarbeid i Afrika i over 40 år og av alle stadar så hadde dei kontor i Dar es Salaam, hovudstaden i Tanzania, som ligg ca to timar med hutigbår frå Zanzibar. Vi enda opp med å inngå ein samarbeidsavtale med Norges Vel, og vi var no verkeleg i gang med å legge planar. Kontoret i Dar es Salaam gjorde ein fantastisk jobb for oss og utarbeidde ein forretningplan byggd på våre planar. Dei sendte ut ein mastergradsstudent som reiste rundt på hotella på Zanzibar i vekesvis og gjorde ei omfattande marknadsundersøking. Denne berre bekrefta at det var stort potensiale for vår idè.

Bilde-12.jpg#asset:3463

Så starta vi å planlegge ein stor workshop på Zanzibar. Denne skulle foregå i september 2018 så det hadde vorte to år med planlegging. Det var Norges Vel som tok seg av planlegging og gjennomføring av workshopen og vi var 18 deltakarar, mellom anna fire kvinner i målgruppa som kun snakka swahili. Ei stund før workshopen vart eg oppringt av Leif frå Elverumstraktene. Han fortalde at han var engasjert i eggproduksjon i Tanzania og at han hadde lang erfaring med bistandsarbeid i Afrika. Eg inviterte han til å bli med på workshopen og takka vere denne invitasjonen er vi der vi er i dag! Like før avreise til Zanzibar ringte Leif igjen og fortalte at det var søstra hans som tok seg av alt som hadde med høner og eggproduksjon å gjere så ho måtte vere med på workshopen... Eg måtte no verkeleg ta i bruk overtalingsevnene mine for å få Norges Vel til å ta med ein person til, men heldigvis fekk vi plass til Leif si søster. Då vi kom inn i møterommet var det namneskilt på alle plassar ved det hesteskoforma bordet, men ved sidan av Leif stod det Leifs sister. Vi vart nok litt lang i maska då vi møtte Leif for første gong. Den som kom i lag med Leif var Innocent, no dagleg leiar i selskapet vi har etablert på Zanzibar.

Det viste seg at Innocent var veterinær med eigen praksis samtidig som han dreiv med eggproduksjon med ca 1.000 høner samt rugeri. Han hadde vore i Noreg som fredskorpsar, no NOREC. Dei to siste åra av utdanninga si tok han ved Fakultetet for Biovitenskap, Norges miljø- og biovitenskapelige universitet (NMBU) på Ås. Her vart han kjend med Leif og dei utvikla eit far / son forhold og etter studiane arbeidde han nokre månader i entreprenørselskapet til Leif. Etter at han reiste tilbake til Tanzania har Leif tilbrakt mange månader av året der nede og saman har dei bygd opp den businessen som Innocent driv i Dar es Salaam. På Ås hadde Innocent ein professor som heitte Lars Olav Eik. Seinare då Innocent og familien var i Noreg sommaren 2019 hadde vi eit felles møte med professoren på Ås og dette har åpna mange dører til samarbeid for oss.

Bilde-15.jpg#asset:3460

Bilde-16.jpg#asset:3512


Workshopen vart eit veldig godt møte der det som verkeleg imponerte var dei lokale kvinnene. Forretningsplanen vart framlagt og det vart gått igjennom alle utfordringar ein kan oppleve som eggprodusent i Afrika slik som prisfall, auka fôrprisar, sjukdommar med meir. Kvinnene var likevel like entusiastiske og lot seg ikkje skremme. Vi reiste også rundt og såg på aktuelle stader å etablere oss og hadde møter med mulige samarbeidspartnarar. Vi hadde tenkt mykje på kven vi burde invitere med oss på dette prosjektet og vi enda opp med at det vi ynskte mest var at vi kunne få med oss dei to rugeria som ruger ut kyllingar til eggproduksjon i Noreg. Pål Ånund frå Børge Undheim AS var med på workshopen, men den som vart med i prosjektet til slutt var Steinsland & co AS, og her gjekk Tone Steinsland inn i styret i selskapet på Zanzibar.

Bilde-14.jpg#asset:3511


Vel heime igjen var vi ivrigare enn nokon gong og det vart sendt søknad om finansiering av prosjektet til Norad frå Norges Vel. Prosjektplanen gjekk ut på å bygge opp eit anlegg med 10.000 høner, administrasjonsbygning, lager og vaktbu. Vidare skulle vi bygge opp ein salgs- marknads- og distribusjons-organisasjon og bygge opp paralellen til Sunnmørsmat og Sunnmørsegg på Zanzibar. Dette med eit hovudanlegg med 10.000 høner var både for å raskt få eit volum slik at vi kan vere leveringsdyktige når vi først går inn på hotell-marknaden, men òg for å få eit volum som kan bere kostnadane til ein slik organisasjon. Vi skulle så bygge opp over eit hundre lokale småskala farmar, fortrinnsvis drevne av kvinner og unge. Vi skulle tilby opplæring, mentorprogram og fôr av god kvalitet samt å ta oss av salg og kvalitetsarbeid. Til grunn for heile prosjektet låg tanken om berekraft, både når det gjaldt det å erstatte importerte egg med lokalt produserte egg, det å bygge opp ei økonomisk berekraftig verdikjede og det å bidra til eit berekraftig samfunn. Altså både sosialt, økonomisk og biologisk berekraft, ref. FN sin berekraftdefinisjon. Det var spennande dagar medan vi gjekk og venta på svar frå Norad.


Så kom nedturen…!

Det vart avslag på søknaden til Norad!

Etter at alt hadde gått så bra og vi hadde møtt så mykje velvilje og tru på prosjektet vårt sat vi no og lurte på om vi skulle tvinne tomlar i eit års tid eller kva vi skulle gjere. Det vert sagt at det å stoppe ein Sunnmøring som har ein forretningsidè ikkje er så lett. Og vi var då tross alt to Sunnmøringar!

Nei, her måtte det leggast ein plan!

Vi tok kontakt med Norges Vel og spurte om dei kunne lage ein eigen forretningsplan av den delen av planen som handla om sentralanlegget, etablering av 10.000 høner samt salgs- marknads- og distribusjons-organisasjonen. Dei var igjen velvillige og laga ein slik plan for oss. Sentrale spørsmål var kor mykje kapital måtte vi skaffe og kven skulle vi få med oss på dette?

Etter kvart fekk vi oversikt over dette og vi planla å etablere eit aksjeselskap på Zanzibar slik at vi kunne invitere med oss andre. Som største eigar av Sunnmørsmat AS, gjekk eg inn med mesteparten av kapitalen som skulle til. Steinsland & co AS vart også med. I tillegg er familien til John John medeigarar, samt Innocent og Ali Ali som er frå Zanzibar og arbeider i landbruksdepartementet der. Vi gjorde ein aksjonæravtale som går ut på at dersom vi lykkast med dette og selskapet klarer å tjene pengar så skal desse pengane gå til å bygge opp småskala eggprodusentar, hovudsakeleg kvinner og unge, samt anna hjelpearbeid på Zanzibar og i Tanzania.

Jambiani.jpg#asset:3464


Vi var no komne til sommaren 2019 og vi gjekk i gong. Innocent og familien var i Noreg og vi tok ein felles tur saman med Leif til Steinsland & co på Jæren. Der vart investoravtalar og aksjonæravtalar signerte og vi var verkeleg i gong. Vi engasjerte ein konsulent som hadde arbeidd for Norges Vel i Dar es Salaam og Innocent byrja som dagleg leiar. Hausten og vinteren 2019/20 vart det mange turar til Zanzibar og vi reiste frå kontor til kontor der nede. Vi fann ei tomt som vi avtalte å kjøpe, men så stoppa det opp på grunn av ein nabo som protesterte på planane våre. Etter tre turar var vi tilbake til start og på jakt etter tomt…. Etterkvart har vi fått eit svært godt samarbeid med myndigheitene på Zanzibar og til slutt tilbaud dei oss å kjøpe ei tomt direkte frå myndigheitene. Denne ligg i ein liten landsby som heiter Bwejuu på motsatt side av Paje i forhold til Jambiani, der vi først hadde funne tomt.

Grnt-og-fint-p-Zanzibar.jpg#asset:3465


Eg kan ikkje få berømma Innocent nok for den jobben han har gjort både med å sikre oss denne tomta, planlegginga av farmen og ikkje minst når det gjeld oppbygginga av anlegget. Sjølvsagt har Korona påvirka oss sterkt slik at vi ikkje har kunna reise nedover slik vi hadde planlagt. Men der nede på Zanzibar har byggeprosessen gått sin gang og i skrivande stund er bygningane snart oppkomne. Det vert fire hønehus som er delt i fem separate dyrerom samt administrasjonsbygning med lager, garderrober, veterinærkontor og hovedkontor. I tillegg vert det ei vaktbu med toalett og eit rom der ein kan overnatte.

bygg0.jpg#asset:3514

bygg1og2.jpg#asset:3515


Gjennom kontakten med Lars Olav Eik ved NMBU på Ås har vi vorte introduserte for sentrale personar hjå myndigheiter og universitet på Zanzibar. Vi har òg svært god kontakt med den norske ambassaden i Dar es Salaam og det vi no bygg opp skjer i tett samarbeid med både lokale, regionale og sentrale styresmakter på Zanzibar.

Hausten 2019 var mellom andre Tord med oss på tur til Zanzibar. Han er ein kar med stort sosialt engasjement, og han er Sunnmøring! Han vart engasjert i det vi driv med der nede og han vart med på ny tur i februar 2020 også. Vidare har han engasjert seg sterkt i foreininga her heime i Noreg og han er no styreleiar der. På Zanzibar har vi no alt klart til å starte ein NGO, det vil seie ein organisasjon som skal vere ansvarleg for å bygge opp småskala eggprodusentar, opplæring og mentor-program, men òg samarbeid med mellom andre universitetet på Zanzibar. Saman med NMBU på Ås og fleire universitet i Tanzania søkjer vi no om midlar til å finansiere dette arbeidet. Vi har sterk tru på at vi skal klare å gjennomføre dette sjølv utan noko støtte, men vi kan gjere så mykje meir dersom vi får inn midlar frå Norad eller liknande finansieringskjelder.

bilde2.JPEG#asset:3466

Bilde-13.jpg#asset:3454


Gjennom denne tida har vårt mål utvikla seg til ikkje berre å handle om gule eggeplommar, men vi skal etablere produksjon av egg med høg kvalitet, vi skal betre matvaresikkerheita, vi skal bytte ut importerte egg som går til turistane med lokalt produserte egg og vi skal bidra til å heve matvaretryggleiken generelt. Vi ynskjer å samarbeide med alle lokale produsentar som ynskjer å samarbeide med oss og det er eit mål å få studentar som studerer på Zanzibar til å delta i kvalitets, opplærings- og mentorprogram for lokale produsentar. Vi vil også bidra til utveksling av studentar mellom Zanzibar og Noreg og vi tek mål av oss til å bli ein «gamechanger» på Zanzibar!

Dette er store og hårete mål, men samtidig er det berre starten på eventyret om vårt arbeid på Zanzibar….!



FOLKA BAK PROSJEKTET

Bilde-1.jpg#asset:3447

Rune Haram er bonde med egg-, mjølk- og storfekjøtproduksjon og dagleg leiar i Sunnmørsmat AS. Utdanna agronom og har mange års erfaring innan salg og marknadsføring. Han har også erfaring frå toppnivå innan landbruksorganisasjonane og var i perioden 2004 – 2006 styreleiar for Prior Norge og var med og skapte dagens Nortura SA. Han har òg arbeid med forsknings- og utviklingsarbeid innan kjøtsektoren.


Bilde-2.jpg#asset:3510

John John Bruseth er artist, journalist, forfattar, foredragshaldar og filantrop! Han har gitt ut ei rekke plater og bøker og har gjennom dei siste 20 åra engasjert seg sterkt i hjelpeprosjekt i Afrika, dei siste åra med fokus på kvinner og barn på Zanzibar.


Bilde-3.jpg#asset:3449

Ellen Alfsen er cand. jur. frå Universitetet i Oslo, og har studert EU-rett og internasjonal samanliknande privatrett ved Universitetet La Sapienza i Roma. Ho har jobba som rådgiver for KRF på Stortinget, vore kommunepolitikar i Moss og 1. vara til Stortinget for Østfold KRF. Ho har òg vore direktør for Landbruket sitt Brusselkontor, og jobbar no med næringspolitikk og kommunikasjon for Norges Skogeierforbund. Ellen har lang erfaring med internasjonalt arbeid.


Bilde-9.jpg#asset:3450

Leif Nordli har vore anleggsentreprenør i 40 år og er frå Elverum. Han har lang erfaring frå Afrika og har mellom anna arbeidd for Norad i Uganda. Dei siste ti åra har han vore med på å bygge opp både eggproduksjon og rugeri i Dar es Salaam samt ein farm i Kilowa saman med Innocent. I dette arbeidet har han sendt brukte lanbruksredskap og byggematerialer frå Noreg til Tanzania.


Bilde-10.jpg#asset:3451

Innocent Thomas Massawe er oppvaksen i Moshi, Tanzania og er utdanna veterinær. Dei to siste åra av studiane tok han ved NMBU på Ås. Han har òg arbeidd ei kort periode i Noreg samt hatt tre års plikttjeneste som veterinær for regjeringa i Tanzania. Han har no både veterinærpraksis samt eggproduksjon og rugeri i Dar es Salaam. Han er no tilsett som dagleg leiar i Zanegg Limited, som er selskapet vi bygg opp på Zanzibar.


Bilde-135.jpg#asset:3452

Ali Mwinyi er fødd i Jambiani, Zanzibar og arbeider i Department of Forestry, and NonRenewable Resources. Han arbeider med skog og utmark og har ansvaret for Jozani-skogen nasjonalpark. Han har samarbeida med John John i snart 20 år og er i dag styremedlem og medeigar i selskapet vi bygg opp på Zanzibar.


ToneSteinsland_Nortura-3_preview.jpeg.jpg#asset:3599

Tone Steinsland er tredje generasjon i familiebedrifta Steinsland & Co, som driv med klekking og oppdrett av kyllinger til verpehøner. I tillegg er ho engasjert i fleire tillitsverv i landbruket både nasjonalt og internasjonalt. Tone har også budd 6 år i Australia, og har blant anna ein Master i International Relations i frå Curtin University. I 2019 gjennomførte ho AFF/NHH sitt Solstrandprogram Accelerate.


Bilde-20.jpg#asset:3453

Tord Ripe er dagleg leiar i selskapet The Cloud People med hovudkontor i Oslo. Han er utdanna innen data ved høgskulen i Molde og har lang erfaring innan IT-bransjen. Han har òg vore engasjert i leiinga i veldedige foreningar.